KAYGI HAKKINDA BILGILENDIRME
Kaygı, belirsizlik karşısında herkesin yaşadığı bir duygudur. Sürekli hâle geldiğinde ve yaşamı yönetmeye başladığında ise bir kaygı bozukluğundan söz edilebilir.
Normal kaygı ile kaygı bozukluğu arasındaki fark
Sınav öncesi gerginlik ya da önemli bir görüşmeden önce çarpıntı, uyum sağlayıcı kaygıdır; durum geçince azalır. Kaygı bozukluğunda ise endişe çoğu zaman belirli bir nedene bağlı değildir, kontrol edilemez hissedilir, aylarca sürer ve iş, ilişki ya da sağlık alanında işlevselliği bozar.
Sık görülen belirtiler
- Sürekli huzursuzluk, gergin hissetme, "diken üstünde" olma
- Çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği, mide yakınmaları
- Uykuya dalmakta zorlanma ya da sık uyanma
- Odaklanamama, zihnin boşalması, unutkanlık
- En kötü senaryoyu düşünme, sürekli güvence arama
- Kaygı yaratan durumlardan kaçınma
Kaygının farklı biçimleri
Yaygın kaygı bozukluğunda endişe sağlık, iş, aile ve gelecek gibi pek çok alana yayılır. Panik bozuklukta ise ani ve yoğun korku atakları yaşanır; kişi kalp krizi geçirdiğini ya da kontrolünü kaybedeceğini düşünebilir. Sosyal kaygıda başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu ön plandadır. Bu tablolar birlikte de görülebilir ve değerlendirmede ayırt edilmesi önemlidir.
Kaygıyı sürdüren döngü
Kaygı, kaçınma davranışıyla beslenir. Kaygı yaratan durumdan uzak durmak kısa vadede rahatlatır; ancak beyin bu durumun gerçekten tehlikeli olduğunu "öğrenir" ve bir sonraki karşılaşmada kaygı daha da artar. Sürekli güvence arama, aşırı kontrol ve ertelemek de benzer şekilde döngüyü güçlendirir.
Günlük yaşamda baş etme yöntemleri
Aşağıdaki yöntemler terapi yerine geçmez; ancak kaygının günlük yönetiminde destekleyicidir:
- Yavaş ve uzun nefes verme: bedenin alarm tepkisini düşürür
- Düzenli fiziksel hareket ve uyku düzeni
- Kafein ve alkolü sınırlamak
- Endişeleri "çözülebilir" ve "kontrol dışı" olarak ayırıp yazmak
- Kaçınılan durumlara küçük ve planlı adımlarla yaklaşmak
- Haber ve sosyal medya tüketimini sınırlamak
Psikoterapide neler ele alınır?
Kaygı bozukluklarında bilimsel dayanağı olan yaklaşımlardan biri bilişsel davranışçı terapidir. Süreçte kaygıyı besleyen düşünce kalıpları fark edilir, kaçınma davranışları kademeli olarak azaltılır ve bedensel belirtilerle baş etme becerileri geliştirilir. Kabul ve kararlılık terapisi ise kaygıyla savaşmak yerine onunla birlikte değerler doğrultusunda hareket etmeyi hedefler. Belirtilerin şiddetine göre psikiyatrist ile iş birliği yapılabilir.
Sık sorulan sorular
Panik atak tehlikeli midir?
Panik atak son derece korkutucu olsa da tıbbi olarak tehlikeli değildir ve genellikle dakikalar içinde zirve yapıp azalır. Yine de ilk atakta bedensel nedenlerin dışlanması için hekime başvurulması önerilir.
Kaygı bozukluğu ilaçsız düzelir mi?
Hafif ve orta düzeyde kaygıda psikoterapi tek başına etkili olabilir. İlaç gerekliliği psikiyatrist tarafından değerlendirilir; iki yaklaşım birlikte de yürütülebilir.
